Inleiding

Ondanks een steeds groter wordende interesse, boezemt het gebruik van hout en houtproducten nog steeds “angst” in en wordt er te snel van afgestapt om de voorkeur te geven aan de zogenaamde ‘traditionele’ materialen.

Toch is hout in vele opzichten een interessante keuze bij renovaties en zelfs onvermijdelijk als het gaat over nieuwbouw met zeer goede energieprestaties.

Maar ook hier geldt het spreekwoord: onbekend maakt onbemind … En daarin ligt de oplossing: een doorgedreven kennis van het materiaal hout!

Hoewel België voorheen al periodes met houtbouw gekend heeft, zoals bv in de jaren ’70, leek de heropleving ervan aan het begin van de jaren 2000 te experimenteel en de kennis erover vaak te intuïtief.

Door toedoen van een meer uitgesproken invloed van de Duitse bouwtechnieken en vooral ook door een grotere verspreiding ervan beschikken we vandaag de dag over een betere kennis van de houttoepassingen en kunnen we hout zonder problemen warm aanbevelen.

Hout kan alleen het beste van zichzelf geven op voorwaarde dat het perfect geplaatst is… en dat begint al bij het ontwerp.

De instrumenten in deze rubriek laten toe, om d.m.v. kritische analyses, een aantal situaties op te sommen waarin het gebruik van hout aangewezen is en vaak voordelen biedt in vergelijking met het gebruik van meer traditionele materialen. Het onderzoek van de verschillende gevallen heeft enkel betrekking op het fysische aspect van het gebouw.

Verklaring van afwijzing van aansprakelijkheid van Hout Info Bois (SOFZAN)

  1. Deze gratis dienst verstrekt informatie over de isolatiemogelijkheden van gebouwen op basis van houtproducten maar vervangt in geen geval een studiebureau.
    Het is louter de bedoeling professionelen en andere gebruikers te informeren en dit op hun eigen verantwoordelijkheid.
  2. De gebruiker erkent het louter informatieve karakter van de dienst en aanvaardt dat het gebruik ervan hem niet vrijstelt beroep te doen op een studiebureau.
  3. De gebruiker draagt de volledige verantwoordelijkheid voor het gebruik van de voorgestelde mogelijkheden en de gevolgen ervan en draagt als enige de verantwoordelijkheid voor elke mogelijke schade, rechtstreeks of onrechtstreeks, materieel of immateriaal, berokkent aan eenieder naar aanleiding van het gebruik van de informatie bekomen via de website of aan werken uitgevoerd op basis van deze informatie.
  4. De gebruiker kan geen aanspraak maken op wat voor garantie dan ook bij, al dan niet, verkeerd gebruik van de dienst, het niet kennen van de procedures zoals beschreven in de gebruiksaanwijzing, de technische documentatie en de aanbevelingen voor de installatie (soft- en hardwareomgeving en installatie op de schijf).
  5. Hout Info Bois (SOFZAN vzw) kan op geen enkele manier verantwoordelijk gesteld worden voor de inhoud die op de website vermeld wordt noch voor het gebruik van deze informatie.

Doelstellingen

Deze studie, uitgevoerd door een architectenbureau en energie-auditeurs*, werd opgezet vanuit de vaststelling dat hoewel kandidaat-bouwers of verbouwers meestal wel geïnteresseerd zijn in energieaspecten – vaker om economische dan om ecologische redenen – ze weinig belang hechten aan de manier waarop hun huis kan verbeterd of gebouwd worden: het resultaat primeert op de middelen.

En net daar zijn essentiële stappen te ondernemen in het kader van duurzame ontwikkeling: het begrip “energetisch” uitbreiden naar het niveau van de keuze van de methode en de gebruikte materialen.

Men kan niet ontkennen dat men vandaag de dag niet meer om hout heen kan als men het over duurzame ontwikkeling heeft. In de analyse van de ecobalansen of LCA komt hout als beste keuze naar voren.

De energie-impact van een constructie of isolatieoplossing verminderen is onlosmakelijk verbonden met het gebruik van het materiaal hout. Natuurlijk blijft het mogelijk om terug te grijpen naar de zogenaamde ‘traditionele’ materialen maar als er een mogelijkheid bestaat om een gelijkwaardig resultaat te halen met ecologische materialen waarom zou men dat dan niet doen?

* Bureau d’architectes BROUAE snc – Architectures & Energies

Mej. Laurence Vandormael - www.brouae.beinfo@brouae.be

Methode

Met deze technische fiches willen we verschillende isolatiemogelijkheden voorstellen die gebruik maken van hout en afgeleide producten om de voorschrijvers aan te moedigen gebruik te maken van deze materialen zowel bij het verbeteren van de energieprestaties van een bestaand gebouw als bij het ontwerp van een nieuwbouw.

In het fysisch gedrag van een wand zal het juiste gebruik van het materiaal hout vooral bepaald worden door zijn gedrag t.o.v. waterdamptransfert: men moet ten allen prijze vermijden dat er binnenin de wand een accumulatie van waterdamp optreedt, waardoor interne condensatie ontstaat. De hierna onderzochte gevallen werd op dat vlak goedgekeurd en de samenstelling van de wand is dus bruikbaar.

Korte theoretische samenvatting van het fenomeen :

Wanneer is er condensatie in de wand?

Zodra de partieeldruk de verzadigingsdruk bereikt, treedt er in de wand condensatievorming op, op de plaats die dauwpunt genoemd wordt.

In onze streken is in de winter het watergehalte van de lucht binnen groter dan buiten, voornamelijk door een combinatie van een aantal vochtbronnen eigen aan de bewoning van een gebouw: badkamer, keuken, poestbeurt of alleen al menselijke aanwezigheid (het lichaam geeft ongeveer 50 gram waterdamp per uur af). Aangezien de natuur het evenwicht probeert te herstellen, gaat deze waterdamp van binnen naar buiten migreren doorheen de verschillende materialen waaruit de wand is opgebouwd. In de zomer vindt het omgekeerde proces plaats.

De hoeveelheid damp die de lucht kan opnemen, houdt rechtstreeks verband met de temperatuur. Warmere lucht bevat meer waterdamp. ‘s Winters daalt de temperatuur in de wand progressief van binnen naar buiten toe naarmate de verschillende materialen met een bepaalde warmteweerstand waaruit de wand is opgebouwd. De hoeveelheid waterdamp die in de lucht opgenomen kan worden daalt ook, eventueel tot het verzadigingspunt bereikt is.

Zolang een wand niet geïsoleerd is, bestaat er weinig kans op inwendige condensatie maar van zodra er isolerende materialen toegepast worden, zelfs al bij enkele centimeters, is er een abrupt temperatuursverschil waardoor het risico op inwendige condensatie gevoelig verhoogt.

Hoe drukt men het watergehalte in een materiaal uit?

Het vochtgehalte (H%) van hout is de massa water die het hout bevat, uitgedrukt in een percentage van de droge massa van het hout: (massa nat hout – massa droog hout)/ massa droog hout * 100.

De analyse

De opeenvolgende simulaties op basis van verschillende softwareprogramma’s geven indicaties die belangrijk zijn voor het ontwerp van de wand en iedere software heeft zijn belang.

  • statische simulatie Glaser: rekenmethode die toelaat het risico op interne condensatie in een wand te evalueren.
  • dynamische simulatie Wufi © (Wärme und Feuchte instationar): methode die de overdracht en opslag van warmte en waterdamp doorheen en in de wand in een bepaalde, door de gebruiker ingestelde, periode analyseert. Deze software werd op punt gesteld door het ‘Fraunhofer Institut für Bauphysik’ in Holzkirchen (Duitsland). Het laat toe om rekening te houden met de beweging van de waterdamp in de twee richtingen en dus rekening te houden met de mogelijkheden van uitdroging van de wand.
  • dynamische simulatie met Wufi Bio ©: bepaalt het risico op de vorming van schimmels op het oppervlak van de binnenwanden.

Deze instrumenten zijn onmisbaar voor een goed ontwerp voor zowel nieuwbouw als renovatie.

Bij de uitgevoerde simulaties werd de vochtigheid opzettelijk hoog (80%) ingesteld om een werf te simuleren die aan slechte weersomstandigheden werd bloot gesteld. Dit met de bedoeling de uitdrogingsmogelijkheden van de wand na te gaan. Deze situatie zou ook kunnen voorkomen bij een eenmalig lek.

Deze simulaties anticiperen op alle mogelijke problemen die verband houden met de materiaalkeuze en de samenstelling van de wand. Deze voorbereidende aanpak is evenwel geen garantie tegen een slechte uitvoering en controle op de plaatsing is onontbeerlijk. Het is van het grootste belang dat de isolatiewerken worden uitgevoerd door een vakman of toch tenminste door hem worden opgevolgd.

Aangezien ieder geval anders is, moet het ontwerp van deze realisaties met veel zorg worden uitgevoerd om een maximale duurzaamheid te garanderen. Voorzichtigheid blijft geboden en zowel het gebruik van deze materialen als de interpretatie van de simulatieresultaten vereist de nodige kennis om ze juist te kunnen gebruiken.

Daarnaast moet er een aandacht gaan naar de luchtdichtheid. Dit is ongetwijfeld één van de belangrijkste aspecten van de uitvoering en die jammer genoeg te vaak verwaarloosd wordt op de werf. Het is noodzakelijk om de bouwheren, architecten en aannemers aan te moedigen om controletesten uit te voeren met een thermische camera en de luchtdichtheidstest (Blower Door Test). Zelfs het allerbeste isolatiemateriaal zal niet efficiënt zijn als de plaatsing niet met zorg en kennis van zaken is uitgevoerd.

Opmerking : er bestaan nog andere dynamische simulatieprogramma’s naast Wufi