Het Bos

foretBossen behoren, net zoals de lucht of het water, tot het erfgoed van de mens: dingen waar ieder mens recht op heeft maar waar niemand verantwoordelijk voor is! Het bos is er in ieders belang: in de eerste plaats om een aantal evidente redenen (recreatie, ontspanning, ..) maar ook om een aantal redenen waar men zich niet meteen bewust van is (vertraging van het broeikasteffect,vasthouden van de grond, filtering van het water,…) . Bossen kunnen echter alleen maar duurzaam blijven bestaan indien iedereen meehelpt aan het behoud.

Zoals alle levende organismen evolueert een boom iedere dag; het is een wezenlijk kenmerk van de boom dat hij groeit en hout aanmaakt. In tegenstelling tot wat velen denken, vormt bosuitbating, en dus ook het gebruik van hout, geen bedreiging voor onze bossen. Een bos dat op een correcte manier wordt beheerd, zal namelijk beter gedijen en meer en beter hout voortbrengen.

Het gebruik van hout in de bouw bevordert de ontwikkeling van de bossen. In de geïndustrialiseerde landen heeft de vraag naar timmerhout een positieve invloed op de bossen omdat de boseigenaars hierdoor worden aangezet te investeren en te kiezen voor een doordacht en duurzaam bosbeheer.

Het bos op wereldvlak

In onderstaande link staan de beboste oppervlakte van de meeste landen ter wereld vermeld voor de jaren 1990, 2000, 2005 en 2010, voor zover de cijfers beschikbaar zijn. De totale oppervlakte van het desbetreffende land en de bosindex staan eveneens vermeld.

U zal kunnen vaststellen dat de bosoppervlakte op wereldvlak tussen 2005 en 2010 met bijna 82 miljoen hectaren (820.000 km²) gegroeid is!

HET BOS OP WERELDVLAK - CIJFERS

 

De link hierboven toont duidelijk het overwicht van twee grote bosgebieden in Rusland en het Amazonegebied (tropisch Amerika) en in mindere mate tropisch Afrika (Congobekken en beboste streken van de droge tropen) en Noord-Amerika. We kunnen eveneens vaststellen dat grote niet-tropische landen zoals China en het Midden-Oosten een heel lage bosindex hebben. Dit is het resultaat van een lange en intensieve menselijke aanwezigheid enerzijds en een grote hoeveelheid onbeboste schrale gronden anderzijds.

Acht landen bezitten ieder meer dan duizend miljoen ha bos wat samen 62% van alle bossen ter wereld uitmaakt.
foret

Landen
Oppervlakte
(miljoen ha)
Land Bossen
Bosindex
Rusland 1 707 809 47,38%
Brazilië 851 520 61,01%
Canada 997 310 31,10%
Verenigde Staten 962 304 31,57%
China 960 207 21,55%
R.D. Congo 234 154 65,73%
Australië 768 150 19,29%
Indonesië 181 94 49,58%
Totaal van de 8 landen 6 660 2 548 38,26%
Rest van de wereld 6 918,6 1 485 21,46%

 

Op enkele uitzonderingen na kunnen we stellen dat in de geïndustrialiseerde landen voornamelijk gematigde of boreale bossen voorkomen daar waar de bossen in de ontwikkelingslanden voor 85% bestaan uit tropisch woud (dichte, vochtige bossen en gemengde bos/grasgebieden in de droge tropen).

 

Het Belgische bos

Het Belgische bos beslaat ongeveer 692.916 hectare waarvan 544.800 ha zich in het Waalse Gewest bevindt, 146.381 ha in het Vlaamse Gewest en 1.735 ha in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. 22,7 % van het Belgische territorium wordt ingenomen door bos.

Sinds meer dan een eeuw neemt het Belgische bos in oppervlakte toe: 435.000 ha in 1866, 618.000 ha in 1970 en 692.916 ha in 2000, anders gezegd 59% groei op 140 jaar. Bossen vertegenwoordigden 21,23% van het Belgische territorium in 2002. In de volgende jaren zal de beschikbaarheid aan inlands hout veel groter zijn dan dat nu het geval is.

Momenteel is de gemiddelde jaarproductie, voor alle houtsoorten samen, ongeveer 7 m³ per ha. In het begin van de 20 ste eeuw bedroeg dat niet meer dan 1,5 m³ per ha. De productiviteit is met andere woorden vervijfvoudigd en de kwaliteit van onze bossen is aanzienlijk verbeterd.

Meer dan de helft van de oppervlakte van de provincie Luxemburg wordt ingenomen door bossen en daarmee voert de provincie de lijst aan. Daarna volgen de provincies Namen, Luik, Henegouwen, Antwerpen, Limburg, Brabant (Waals en Vlaams), Oost-Vlaanderen en West-Vlaanderen.

Situatie in Wallonië

De beboste oppervlakte bedraagt 544.800 ha, dit is 32.3 % van de totale oppervlakte van het Waalse Gewest.

De verhouding loofhout/naaldhout is 52,4 % loofhout en 47.6 % naaldhout.

In onderstaande tabel wordt de oppervlakte per houtsoort gegeven voor Wallonië.
foretwallone

Oppervlakte (openbare en private bossen) in ha Volume op stam (* 1000 m³)
LOOFHOUT EIK 82 100 9 677,9
BEUKEN 42 300 14 889,3
POPULIER 9 900 2 403,7
Populatie van edel loofhout 1 57 300 11 304,2
Andere loofbomen 2 43 400 4 539,5
Kreupelhout 15 300 5 466,1
NAALDHOUT VUREN 172 400 46 257,6
GRENEN 15 300 3 548,3
DOUGLAS 10 800 1 935,2
LORKEN 8 300 1 986,7
Andere naaldbomen 3 20 700 4 390,6
Niet-productieve bosgebieden 67 000 /

Bron : La forêt wallonne, état de la ressource à la fin du 20 ème siècle. Ministère de la Région Wallonne. 1999. 71 p.

1 : Volgens afspraken komt dit overeen met populaties waar zogenaamd edele loofhoutsoorten (rood eiken, esdoorn, essen, kersen, olmen) alleen of onderling gemengd meer dan 2/3 van de grondoppervlakte van de populatie innemen.

2 : Volgens afspraken komt dit overeen met populaties waar loofhoutsoorten meer dan 50% van het materiaal op stam uitmaken maar niet tot de andere categorieën behoren.

3 : Volgens afspraken komt dit overeen met populaties die voornamelijk uit naaldhoutsoorten bestaan (meer dan 50%) maar die niet beantwoorden aan de classificatiecriteria voor zuivere of quasi zuivere naaldhoutpopulaties.

53% van de beboste oppervlakte in Wallonië is in handen van ongeveer 100.000 privé-eigenaars. De gemiddelde oppervlakte per boseigenaar bedraagt dus niet meer dan 2,88 ha.

Bij de openbare boseigenaars zijn verschillende soorten te onderscheiden: 34 % van de totale beboste oppervlakte behoort toe aan gemeentes, 11% aan de provincies en ongeveer 2% aan Kerkfabrieken, OCMW’s en intercommunales.

De oppervlakte van het Waalse bos blijft onophoudelijk aangroeien.

Situatie in Vlaanderen

De beboste oppervlakte bedraagt 146.381 ha, dit is 10,8 % van de totale oppervlakte van Vlaanderen.

De verdeling in houtsoorten ligt als volgt: 50 % loofhout, 36 % naaldhout, 12 % gemengde populatie en 2% van het bos is niet-productief.

Opgelet: in tegenstelling tot de vorige tabel bestaat er momenteel alleen een overzicht op basis van het volume op stam. Er wordt nog gewerkt aan een inventaris per houtsoort en oppervlakte.
foretflama

Volume op stam (*1000 m³)
LOOFHOUT EIKEN 14 638
BEUKEN 10 247
POPULIEREN 21 957
Andere loofbomen 2 26 349
RESINEUX GRENEN 15 809
CORSICAANSE DEN 7 114
LORKEN 1 317
Andere naaldbomen 3 2 108
Niet-productieve bosgebieden 527

 

Bron : Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap – Afdeling Bos & Groen – 2000

L70% van de beboste oppervlakte is in privé-bezit. Bij de openbare eigenaars onderscheiden we: het Vlaamse Gewest met 13 % en de provincies, gemeentes, OCMW’s, Kerkfabrieken en Intercommunales met 17 %. Het aantal privé-bosbezitters ligt rond de 68.000 en de gemiddelde oppervlakte per eigenaar bedraagt 2,15ha.

De aangroei van de beboste oppervlakte in Vlaanderen is zo goed als onbestaand. Oorzaken daarvoor zijn in volgorde van belangrijkheid:

woongebieden,
uitbreiding van landbouwgebied,
industriële zones,
natuurdomeinen,
recreatieve en vrijetijdszones.

Situatie in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Het Brusselse bos beslaat 1735 hectare waarvan 1654 hectare alleen al in het Zoniënwoud. Het bosbestand in het Zoniënwoud is al volgt samengesteld:
foretbxl

LOOFHOUT Beuk 74%
Eik 16%
Andere loofbomen 2%
NAALDHOUT Naaldbomen ( vooral dennen en lorken) 8%

Bron :Natuurrapport 2012 – Brussels Instituut voor Milieubeheer