Laureaat van de Belgian Timber Construction Awards 2024 in de categorie niet-residentiële gebouwen. Het RECYPARK-project, ontworpen door 51N4E, bouwt een stedelijk recyclagecentrum om door onder meer gebruik te maken van hergebruikt hout, wat aantoont dat een bestaande structuur de sokkel kan worden van een nieuwe functionele, esthetische en voor publiek openstaande houtarchitectuur.
© Sepideh Farvardin
Recyparken herbedenken: een stedelijke uitdaging
De toenemende toeloop naar containerparken in het Brusselse Gewest toont een ware maatschappelijke evolutie: recyclage wordt een ingeburgerde en gewaardeerde praktijk. Het afval van de een wordt de hulpbron van de ander, wat de cruciale rol van recyparken in de circulaire economie versterkt.
Het integreren van deze infrastructuren in het hart van de wijken – in plaats van ze op te richten aan de rand van de stad – vormt een stedelijke uitdaging van formaat. Het RECYPARK-project past in deze context aangezien het werd opgetrokken langs het kanaal Brussel-Charleroi, een gebied in volle ontwikkeling ten zuiden van de industriezone Birmingham, dat een gemengde woonwijk is geworden.
Het is een uitdaging om een zware logistieke functie te combineren met een publieke aantrekkingspool.
Een publieke ruimte creëren vanuit een recyclagecentrum
De ambitie van het project gaat verder dan de oprichting van een simpel recypark. 51N4E Brussel stelt voor om:
- de functies van het recypark te concentreren op één gedeelte van het perceel,
- een grote publieke ruimte vrij te houden die toegankelijk is voor de bewoners,
- deze ruimte te activeren dankzij een skatepark en een groene zone,
- het netwerk van publieke ruimten in de wijk te versterken,
- het recypark aantrekkelijker en makkelijker aanvaardbaar te maken.
Deze dubbele dynamiek – logistiek en publiek – krijgt gestalte in de vorm van een monumentale hal die gelijktijdig de functie vervult van recyclagecentrum en skatepark, waardoor een gemeenschappelijk identiteit ontstaat waarbij de vereisten op het vlak van onafhankelijk en veilig gebruik van elke functie worden nagekomen.
Hergebruikt hout: een architecturale en ecologische keuze
Een hal die hergebruikt wordt als hoofdstructuur
Centraal in het project staat de baanbrekende beslissing om hergebruikt hout te gebruiken voor de bouw van het gemeenschappelijke dak van de site. Dankzij een studie uitgevoerd in samenwerking met Rotor hebben de architecten een gelijmd-gelamelleerde houten structuur gevonden die afkomstig is van een oude manege in Luik die gesloopt zou worden.
De kenmerken hiervan zijn:
- opeenvolgende portieken met een overspanning van 26 meter,
- kenmerkende bogen die een architecturale stempel drukken,
- een structuur die in staat is om een grote doorlopende ruimte te overspannen.
De hal werd:
- in haar geheel gekocht,
- zorgvuldig gedemonteerd,
- in Nijvel opgeslagen,
- aangepast
- en in Anderlecht heropgebouwd.
Dit proces toont de complexiteit van hergebruik op structureel niveau aan: transport, opslag, kwaliteitscontrole, aanpassing, versterking… stuk voor stuk veeleisende stappen.
Een interview met 51N4E: RECYPARK vanuit het standpunt van de architecten
Om de technische, architecturale en stedelijke uitdagingen van het RECYPARK-project beter te begrijpen, nam Hout Info Bois een interview af van twee leden van architectenbureau 51N4E Brussel: Freek Persyn en Yann Gueguen.
Tijdens dit gesprek bespreken ze:
- de motieven achter het gebruik van hergebruikt hout,
- de uitdagingen die verband houden met de demontage, de opslag en de heropbouw van de manege,
- de impact van structureel hergebruik op hun architecturale onderneming,
- de manier waarop een bestaande structuur kan veranderen in een publiek project en de lessen die worden getrokken uit dit baanbrekend experiment op het gebied van duurzame architectuur.
Een gerecycleerde structuur integreren: technische uitdagingen en innovaties
Om de veiligheid en stabiliteit van het toekomstige gebouw te garanderen:
- worden de gerecycleerde portieken onderworpen aan mechanische weerstandstests in het laboratorium,
- worden sommige balken aan de basis versterkt,
- worden structuurelementen verdubbeld om nieuwe lasten te dragen,
- worden zonnepanelen toegevoegd wat een structurele herziening vereist,
- wordt in zones met een grote overspanning de structuur aangevuld met nieuwe portieken in gelijmd-gelamelleerd hout.
Deze aanpak stelt de gebruikelijke praktijken voor het ontwerpen en aanbesteden van een openbaar project ter discussie.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.
De procedures moesten volledig worden herzien, waardoor het RECYPARK-project een precedent is geworden voor toekomstige projecten van niet-residentiële houten gebouwen op basis van hergebruik.
Houtarchitectuur die techniek en gezelligheid combineert
Het hergebruikte hout beperkt zich niet tot de structuur van de hal: het is de hele houten architectuur van het project die een uitzonderlijke gebruikservaring biedt.
In het ontmoetingsgebouw:
- volledig houten structuur,
- binnenmuren (wanden, plinten, plafonds),
- vaste meubels,
- ramen en deuren,
- puntvormige gevelbekleding,
- isolatie met houtwol,
- OSB voor windverband en dampscherm.
Totaal gebruikt houtvolume: 210 m³
Resultaat: een warm kader in een logistieke omgeving, waardoor een gezellige sfeer ontstaat voor de professionals op de site en het publiek.
© Sepideh Farvardin
Een nieuwe manier van ontwerpen: leren van het hergebruik van hout
Voor 51N4E Brussel vormt werken met gerecycleerde elementen een totaal verschillende aanpak:
- ontwerpen vanuit het bestaande,
- de onderdelen een voor een analyseren,
- de architectuur aanpassen aan de ontdekkingen van de werf,
- de onzekerheid aanvaarden,
- samen creëren met de hergebruikte structuur.
Dit is een totale omkering van de gebruikelijke logica waarbij de geometrie wordt opgelegd door de architect. Hier “stuurt” de structuur het ontwerp.
Conclusie: RECYPARK, een mijlpaal voor de duurzame architectuur in België
Voor de laureaat van de Belgian Timber Construction Awards 2024 toont het RECYPARK-project aan dat:
- hergebruikt hout op structureel vlak gebruikt kan worden in een publiek project,
- een niet-residentieel houten gebouw een aantrekkelijke, publieke ruimte kan worden,
- een technische infrastructuur kan veranderen in een iconische, duurzame architectuur,
- het hergebruiken van een bestaande hal een verbindende plek kan creëren waar logistiek, zachte mobiliteit en buurtleven samenkomen.
Dit project baant een weg voor een nieuwe generatie houtarchitectuurprojecten, gedreven door circulariteit, innovatie en een gevoelige visie van het stedelijk gebied.